Het is 5 december, Sinterklaas staat voor de deur. Hoewel de goedheiligman alleen op zijn verjaardag cadeautjes uitdeelt, doet Nederland al jaren niks anders dan alle ICT in de uitverkoop doen.
De kranten stonden er vol mee: de verkoop van Solvinity, een Nederlandse ICT-leverancier, brengt DigiD, hele ministeries en de rechtsketen in gevaar. En als kers op de taart blijkt deze week dat de Belastingdienst de overstap naar Microsoft gewoon door wil zetten.
In het verleden zou dat geruisloos gebeuren, en wisten de mensen die deze besluiten maken dat er toch niemand naar omkijkt. De afgelopen twee weken bleek het tegendeel.
Laten we die twee gevallen dan ook wat beter bekijken.
Solvinity
Te beginnen met de verkoop van Solvinity. Het cloudbedrijf, dat dit voorjaar nog met trots aan de Tweede Kamer vertelde hoe belangrijk autonomie wel niet is, wil opgeslokt worden door Amerikaans techbedrijf Kyndryl. Daarmee moeten grote delen van de overheid – inloggen bij ministeries, gebruiken van DigiD, en het werk van het Ministerie van Justitie en Veiligheid – straks voldoen aan enge Amerikaanse wetten waarmee Trump ons kan bespioneren.
Als je de digitale kerntaken van de overheid aan bedrijven over laat, is de markt uiteindelijk de baas. En de markt wil geld, het liefst héél veel geld, en dan komen rijke Amerikaanse beleggers al snel om de hoek kijken. In plaats van dat we zelf de baas zijn over onze digitale systemen, zitten Amerikaanse aandeelhouders achter het stuur. Levensgevaarlijk.
Gelukkig brak ook meteen de pleuris uit. De media kwamen in actie, de politiek werd wakker en mijn inbox stroomde vol. Kortom, de woede was volmaakt. Want hoe kan het nou dat ónze DigiD straks niet meer van ons is, of in ieder geval niet meer op onze servers draait? Het laat nogmaals zien hoe slecht de overheid voor onze data zorgt.
Ik diende meteen Kamervragen in, de SGP deed dat ook. Het CDA stelde kritische vragen in een schriftelijk overleg. De Kamer vroeg met succes een debat aan en ook mijn verzoek om een debat te houden over de Big Tech-afhankelijkheid van Nederland, kreeg brede steun. Samen met het CDA en de SGP diende ik een motie in om de verkoop tegen te houden. Als het goed is wordt daar volgende week over gestemd!
De overname moet nog worden goedgekeurd. Het is hopen dat er nog een regeltje in het contract te vinden is dat de soevereiniteit moet blijven bestaan, of dat de marktwaakhond de overname afkeurt. Hoe dan ook zal de overheid aan de bak moeten. Want de Tweede Kamer is wakker en ik ga er alles aan doen om die systemen in Nederland te houden.
Belastingdienst
Nog iets om boos over te worden: de Belastingdienst! In oktober bleek, na jaren voorbereiding, dat de Belastingdienst de boel (vooral de 40.000 werkplekken van ambtenaren en hun mails) naar Microsoft wil verhuizen. Alle gevoelige dingen die binnen de Belastingdienst worden behandeld kunnen dan door de Verenigde Staten worden gelezen. En het wordt beveiligd door Microsoft, wat totaal niet veilig is.
Ik stelde er Kamervragen over. Deze week zijn die beantwoord, en het is om gek van te worden. Maar het gaf een inkijkje in de complete bende achter de schermen. Na alle stukken en nota’s te hebben gelezen heb ik een tijdlijntje gemaakt:
- In 2021 wil de Belastingdienst de ICT vernieuwen. Ze gebruiken Windows 11 en Microsoft 365 als de benchmark. Wat blijkt? Dat kan alleen Microsoft leveren (ja, duh) en dus kiezen ze voor Microsoft. Er zijn geen Europese alternatieven onderzocht.
- De Belastingdienst bereidt de overstap voor. De werkomgeving van ambtenaren wordt omgegooid zodat het klaar staat voor Microsoft. Dat is super onhandig en nu moeten ambtenaren 15 tot 30 minuten extra werken om daar omheen te werken.
- Oh jee! Wat blijkt? De Tweede Kamer is helemaal niet blij dat de overheid alles naar Microsoft gooit. En Donald Trump wordt verkozen, dus de Verenigde Staten zijn niet meer onze vriend. In alle haast worden er nog wat alternatieven ‘onderzocht,’ maar ja, omdat de Microsoft-overstap al klaar staat zijn andere keuzes nu te duur en te langzaam.
- Kortom: de Belastingdienst bevindt zich in een clusterfuck. Ze hebben zich klemgezet in een migratie die te ver is om terug te draaien, maar te politiek gevoelig om door te zetten. En daarom probeert de overheid nu recht te lullen wat krom is.
Uiteraard heb ik, samen met D66 en Volt, vervolgvragen gesteld. Lees ze hieronder! Want het is niet oké dat Nederland zo’n belangrijk en gevoelig onderdeel van onze samenleving uit handen geeft. Ja, dat rechtzetten mag wat kosten. Dit is dan ook een politiek besluit waar de Tweede Kamer zich over moet uitspreken. Daarom zal ik ook een debat aanvragen.
Ik raad je van harte aan om de documenten die hier bij horen te lezen. Er staan dingen in als:
- “Deze casus kent, zoals in een eerder stadium bij de Kamerbrief aangegeven, een aanzienlijk politiek afbreukrisico. Deze migratie is niet in lijn met de wensen van de Kamer en eerder aangenomen moties” (pagina 6)
- “BZK stelt dat de Belastingdienst geen (onafhankelijk) onderzoek heeft gedaan naar geschikte Europese alternatieven.” (pagina 7)
- “In geen enkel scenario kunnen de risico’s volledig worden weggenomen. Er bestaan altijd risico’s omtrent informatiebeveiliging en continuïteit.” (pagina 7)
Wat nu?
De veiligheid van onze digitale overheid en ons land staan op het spel. We moeten als Nederland en Europa zelf de baas zijn over onze systemen, niet de techbro’s van Trump. De maatschappelijke en politieke druk neemt toe: en dat werkt! Elke keuze om Nederlandse of Europese ICT te vervangen met niet-Europese ICT wordt nu kritisch bevraagd. Dat is echt anders geweest.
Dat gaat leiden tot verandering. Nieuwe wetgeving en andere afwegingen als er ICT wordt ingekocht. Als Kamerlid zet ik alle instrumenten in om dat voor elkaar te krijgen. In de aangevraagde debatten blijf ik, samen met jullie, knokken om verandering af te dwingen! Want we kunnen met Nederlandse en Europese techbedrijven zo veel meer dan ons wordt voorgehouden. Tijd om daar ’s in te investeren.
Fijne Sinterklaas!